اسپرک ( ورث ) – Reseda
Luteola
گیاه یک ساله یا چند ساله تا اندازه ای
کرک دار ، سبز کمرنگ به اندازه 20 الی 60 سانتیمتر .
گل : زرد رنگ ، کاسه برگهای خطی ، نیزه
ای گل آذین خوشه ای .
مشخصات برگ : برگهای متناوب و ساده
موسم گل فروردین و اردیبهشت .
انتشار جغرافیایی : البرز ، تهران ،
اطراف کرج ، قزوین ، منجیل ، شیرین سر ، آذر بایجان ، سراب ، خراسان ،
تربت حیدریه ، شیراز .
این گیاه در آسای میانه و ایران به صورت
وحشی و خود رو یافت میشود و حدود پنج هزار سال است که برای رنگرزی از
آن استفاده میشود و رنگ حاصل از آن دارای ثبات کم نظیری است .
اسپرک نرمی و لطافت خاصی به الیاف پشمی و
ابریشمی میبخشد نوع اهلی آن که برای استفاده از ماده رنگی ان کشت میشود
، دارای بوته ای
به
رنگ سبز روشن و شاخه های بلند و باریک به طول یک متر و نیم است .
نوع وحشی آن دارای شاخ و برگ زیاد و گل
کم است و در اراضی مرطوب و شنزاردیده میشود . بهترین مناطق برای رشد
این گیاه نواحی خراسان و کرمان و یزد است .
تمام قسمتهای گیاه دارای ماده رنگی است
ولی ریشه آن کمتر از سایر قسمتها دارای ماده رنگی است و گلهای آن
فراوانترین منبع رنگ محسوب میشوند ماده رنگی آن جوهر کارتامیک (Carthamic)
است .
در ماههای آخر بهار و اوایل تابستان تخم
اسپرک را در زمین میپاشند و پس از آنکه بزرگ و بارور شد آن را میچینند
و در آفتاب خشک میکنند این عمل باید پیش از ریختن شکوفه ها انجام شود .
از گیاه تازه نیز میتوان برای رنگرزی استفاده کرد . قسمت ریشه را که
ماده رنگی کمتری دارد جدا میکنند و از بقیه قسمتها پس از خرد کردن
استفاده میکنند . برای گرفتن رنگ باید مثل اغلب گیاهان آن را ساعتی
جوشانید و پس از صاف شدن مورد استفاده قرار داد.